09131036850 - 03137800803 - 09131649893 آپاراتسروشتلگراماینستاگرام

شما اینجا هستید:صفحه اصلی»سبک زندگی

جمعیت

هر چند از نرخ رشد جمعیت جهان از گذشته های دور تا به امروز، اطلاع دقیقی در دست نیست؛ اما مطالعات جمعیت شناسی بیانگر آن است که جمعیت جهان به سرعت افزایش یافته است و می توان حدس زد که سیر تحولات در زمینه کشاورزی و صنعتی، بهبود شرایط بهداشتی، بویژه پیشرفت علوم پزشکی و به تبع آن کاهش مرگ و میر، تأثیر به سزایی در افزایش جمعیت جهان داشته است.

قبل از آنکه نظر محققان و اندیشمندان جمعیت شناس به مسئله افزایش جمعیت و محدود بودن منابع طبیعی، جلب شود، توصیه سیاستمداران همواره در جهت تکثیر نفوس و افزایش جمعیت بود که منبع ثروت و قدرت به شمار می آمدند. سیاست ها و تدابیر جمعیتی از دهه های پایانی قرن هیجدهم با طرح دیدگاه «مالتوس» به موضوع تنظیم خانواده، آغاز شد.[1] در ایران، سیاست های جمعیتی مبتنی بر تنظیم خانواده، طی دو مرحله اتخاذ و به مورد اجرا گذاشته شد. مرحله نخست، پیش از انقلاب و حدوداً از سال های 1341 آغاز شد و برای اولین بار دولت به مسایل جمعیتی توجه کرد. در برنامه سوم عمرانی، مسئله جمعیت مورد عنایت قرار گرفت و در سال 1346 واحدی به نام «بهداشت و تنظیم خانواده» در وزارت بهداری وقت شکل گرفت.

دكتر شهلا كاظمي پور

چکیده

پویایی جمعیت و ابعاد آن یعنی میزان های رشد، ساختار سنی، باروری، مرگ و میر و مهاجرت، هرچند به شدت متأثر از محیط و بستر اجتماعی در حال تغییر پیرامونی خود هستند، اما آنها نیز به نوبه خود، ابعاد مختلف توسعه نظیر توسعه اقتصادی، توسعه اجتماعی، توسعه انسانی و توسعه پایدار را تحت تأثیر قرار می دهند. همچنین ابعاد دیگری نظیر سلامت جمعیت، بهداشت باروری، توانمندسازی زنان و حمایت های بین نسلی نیز بطور قوی متأثر از پویایی و روندهای جمعیتی می باشند. از این رو، تغييرات جمعيتي در بستر توسعه ي اقتصادي- اجتماعي شكل مي گيرند و در مقابل، ابعاد مختلف توسعه را تحت تأثیر قرار می دهند. در این فرایند، رابطه جمعیت و توسعه تک بعدی و تک جهتی نبوده و تعاملات درهم تنیده ای بین ابعاد مختلف جمعیت و توسعه وجود دارد.

تغييرات جمعيتي، اقتصادي و اجتماعي ایران در نیم قرن اخير مسائل و چالش های متعددی را در حیطه جمعیت و توسعه به همراه داشته است. رشد شتابان جمعيت و تبعات آن نظير تركيب و توزيع نامتناسب جمعيت، مهاجرت هاي بي رويه روستا به شهر، تنگناهاي مرتبط با آموزش، اشتغال و مسائل زيست محيطي، اهميت خاصي به مطالعات جمعيت و توسعه در ایران داده است. همچنین، وضعیت جمعیت شناختی كشور که در حال حاضر به پایان مرحله اول گذار جمعیتی خود رسیده و در حال تجربه نظام جدید جمعیتی می باشد، موجب شده تا جامعه ایران با ابعاد و مسائل نوظهور جمعیت و توسعه ای نظير نيروي محركه (گشتاور)جمعيتي، توزيع نابرابر جمعيت، مهاجرت و شهرنشيني سريع، وضعیت مهاجران خارجی، انتقال های ساختار سنی، سالخوردگي جمعیت، تغییرات خانواده، نابرابري جنسيتي، رشد فزاينده تعداد زنان سرپرست خانوار، فقر و نابرابری، تخريب محيط زيست و موضوعات مرتبط ديگر مواجه باشد.

در اين مقاله با مروري بر ادبيات موضوع، ابعاد مختلف مناسبات جمعيتي و توسعه درايران با رويكرد آينده نگر مورد ارزيابي و تجزيه و تحليل قرار ميگيرد. روش مطالعه در اين بررسي روش اسنادي بوده و اطلاعات لازم با مراجعه به كتب، مقالات، گزارش هاي پژوهشي و آمار و اطلاعات رسمي منتشر شده توسط مراجع معتبر جمع آوري شده است.

کلمات کلیدی: توسعه، گذار جمعيتي، چالش هاي جمعيتي، تركيب و توزيع جمعيت

یکی از مهم‌ترین موضوعات جمعیت‌شناختی کشور که توجه روزافزونی را به خود جلب می‌کند، بحث سالخوردگی جمعیت است که جنبه‌های مختلف این پدیده مورد توجه محققان حوزه‌های مختلف قرار گرفته است و مقام معظم رهبری بارها در بیانات خود با هشدار در خصوص خطر کاهش جمعیت، بر لزوم تغییر سیاست‌های جمعیتی کشور تاکید کرده‌اند؛ لذا اهمیت و ضرورت تغییر سیاست‌های جمعیتی بر کسی پوشیده نیست و مسئولان امر باید در راستای این مهم گام‌هایی را بر می‌داشتند اما متاسفانه تا به امروز جز برخي اظهار نگراني‌ها و هشدار دادن‌هاي پيا‌پي از سوی مسئولان، اقدام خاص ديگري ديده نشده است.

در حال حاضر تنظیم خانواده، جزو بهداشت باروری و بهداشت باروری، از مفاهیم حقوق  بشری محسوب می شود. معمولاً ایجاد جنبه حقوق بشری برای انگاره ای خاص، آن را به یک  دغدغه جهانی و ملی تبدیل می کند.

 

 

 

 

مسئله جمعیت و تعادل جمعیتی برای رسیدن به جمعیتی مطلوب و کیفی از اهداف اولیه نظام اسلامی بلکه از رسالت های اصولی همه انبیاء است و خداوند رب کریم نیز هدف از خلقت را پرورش انسان های کمال یاب و متعالی می داند که می بایست زمینه سازی این رشد و کمال در جامعه فراهم شود و رسالت همه انبیاء و اولیاء این زمینه سازی برای کمال بخشی به انسانهاست و هدف از همه تلاش ها و مجاهدات و تشکیل حکومت برای خدمت در عرصه انسان سازی است. لذا در حکومت اسلامی تعادل و توازن جمعیت در فضای مساعد برای دستیابی به رشد و ارتقاء از اهداف اساسی و اصولی است و باید تصریح نمود که سیاست اسلام در مورد جمعیت دستیابی به جمعیتی مطلوب در بعد کیفی و کمی است.

به اعتقاد بسیاری از جامعه شناسان کنترل و تعدیل جمعیت، چالش هایی در بدنه کشور ایجاد می گردد. به طور یقین چنانچه راه کارهایی از سوی دولت مردان و متولیان فرهنگی و سازمان های تاثیرگذار ارائه نگردد، جامعه اسلامی  و کشور، دچار آسیب های جدی و جبران ناپذیر  خواهد شد.

بچّه، شاداب ترین میوه خوش زندگی است؛ و عالی ترین ثمره حیاتی از بوستان انسانیّت، و معطّرترین گل از گلستان بشریّت است. زن هایی که به جای بچّه داری و تکثیر این نوباوه ریحان آدمی، این عمل سالم و نیکو را ترک می کنند، و به دنبال کارهای خارج از منزل می روند، چقدر از قافله تقدّم و پیشرفت عقب افتاده اند!

آنها هر کاری بکنند و به هر مقام و شغلی دست بزنند، و هر گونه هنر و فنّی را بیاموزند، به طوریکه فرضاً سراسر اطاقشان را از تابلوهای دکتری و مهندسی و سائر فنون زینت دهند، و تا پایان عمرشان هم اگر تلاش کنند، و حقّاً و واقعاً نیّتشان خوب باشد، و در صدد خدمت به اجتماع بوده باشند، همه اینها بقدر یک بچّه زائیدن و شیر دادن و آن را بزرگ کردن و تربیت نمودن و به جامعه تحویل دادن ارزش ندارد.

فرزند آوری در سراسر تاریخ از کارکردهای مهم خانواده بوده است. ترغیب خانواده ها به داشتن یک فرزند سبب شده تا والدین با شعار دو فرزند کافی است در عمل به یک فرزند اکتفا کنند. تک فرزندی گرچه پدیده جدیدی نیست اما در جامعه ما در هیچ زمانی مانند الان فراگیر نبوده است. در میان آموزه های اسلامی نه تنها به تک فرزندی توصیه نشده بلکه با آن مخالفت و با رعایت شرایطی دعوت به ازدیاد نسل شده است بگونه ای که در قرآن کریم تکثیر نسل به عنوان یکی از مهم ترین اهداف ازدواج معرفی شده است.

در ادامه به برخی از آسیب های تک فرزندی با رویکرد روان شناسی و علوم تربیتی اشاره می کنیم:

المان

-پیشنهاد آنگلا مرکل: پرداخت حقوق 1800 یورویی برای مادرانی که مراقب فرزندان خود در خانه هستند.

-تصویب قانونی برای کمک به مهاجرانی که چندین سال در این کشور زندگی کرده و فرزندانشان تا 17 سالگی در آلمان تدریس می کنند.(از جمله پرداخت کمک هزینه تحصیل و اختصاص سبدهای حمایتی جهت کمک مالی به آنها)

-ارائه طرح «کریستینا شرودر» وزیر امور خارجه آلمان مبنی بر: اختصاص مرخصی بدون حقوق به پدر بزرگ ها و مادربزرگ ها جهت نگهداری از نوه هایشان.

-حمایت کمک مالی به والدین شاغلی که به دلیل تولد فرزند و یا بواسطه نگهداری از فرزند خود دستمزدی دریافت نکرده اند به شکل زیر: 1. پرداخت دو سوم دستمزد با افزایش 375/ 2 دلاری در هر ماه(برای والدینی که دستمزد دریافت نکرده اند) 2. پرداخت 100 درصد حقوق(برای والدینی که حقوق پایین تری دریافت می کنند)

-اگر یکی از والدین در مرخصی باشد تا 12 ماه میتواند به صورت فوق در مرخصی بماند با ضمانت این مسئله که بعد از 12 ماه به شغل قبلی خود بازگردد.

-اگر هر دو والدین در مرخصی باشند تا 14 ماه می توانند اینگونه در کنار خانواده خود حضور داشته باشند.

ایرلند

-اختصاص حقوق ماهیانه برای والدین بر اساس تعداد فرزندان(این قانون برای فرزند های زیر 16 سال و یا تا 19 سال در حال تحصیل تمام وقت است) که به شرح زیر می باشد:

-یک فرزند 15 یورو.

-دو فرزند 300 یورو.

-سه فرزند 487 یورو.

-چهار فرزند 674 یورو.

-پنج فرزند 861 یورو.

-شش فرزند 1048 یورو.

-هفت فرزند 1235یورو.

-هشت فرزند 1422 یورو.

انگلستان

-اختصاص 52 هفته مرخصی زایمان برای زنان، که 39 هفته آن همراه با حقوق است به این صورت که در 6 هفته اول دوره مرخصی 90 درصد حقوق کامل پرداخت می شود و مابقی مرخصی به عنوان حداقل دستمزد برای پرداخت درنظر گرفته شده است.

-اختصاص حقوق هفتگی برای پدر و مادر به شکل زیر:

-فرزند اول 3/ 20 پوند.

-به ازای هر فرزند اضافه 4/ 13 پوند.

فرانسه

-شانزده هفته مرخصی زایمان برای مادران همراه با حقوق و مزایای کامل.

-دریافت سالانه 1000 یورو کمک مالی در صورت داشتن فرزند سوم.

-مرخصی 3 ساله به ضمانت اینکه به شغل خود بازگردند.

-تضمین قانونی دولت به خانواده ها در رابطه با پرداخت سالانه کمک هزینه های مالی فرزندان برای پیش دبستانی و دوران مدرسه و دانشگاه از سه سالگی تا سنین تعیین شده.

-پرداخت بخشی از هزینه خدمتکار در صورت استخدام خدمتکار برای تولد فرزند.

-اختصاص سبد کالا.

-کاهش اخذ مالیات.

-استفاده از امکانات دولتی برای فرزندان و خانواده ها.

نروژ

دولت نروژ از دیرباز سیاست های اجتماعی جامعی را طراحی کرده که جهت گیری اصلی آن خانواده بوده است. خاستگاه این سیاست ها از ابتدا نه افزایش جمعیت بلکه ایدئولوژی های معطوف به برابری جنسیتی و نیز رفاه کودکان و خانواده های آنان بود. این برنامه ها که بیشترین تاثیر را بر هزینه کودک داشتند  عبارتند از:

1. تخفیف ساعات کاری به همراه دریافت مزایای شغلی برای پدران و مادران.

2. تصویب قوانین گسترده در زمینه ایجاد مراکز حمایتی غیرانتفاعی برای مراقبت روزانه از کودکان.

تاثیر سیاست ها بر نرخ باروری در نروژ

ارتقاء الگوی باروری در کشورهای نروژی تبار در دهه 1980 و اوایل 1990 توجه عموم را به اثرات معطوف به افزایش جمعیت، سیاست ها و برنامه های حمایتی گسترده دولت از نهاد خانواده(سیاست جبران مالی مرخصی والدین  و سیاست یارانه مراکز مراقبتی خصوصی) جلب کرد و پژوهش هایی با هدف بررسی اثرات این سیاست ها بر باروری انجام شد. به طور مثال گاتیر و هازیوس(Gauthier & Hatzius,1997) با بررسی تغییرات نرخ باروری 22 کشور صنعتی در سال های 1970 تا 1990 و در نظر گرفتن شاخص های مرتبط با به کارگیری این دو سیاست، افزون بر سایر عامل های موثر بر باروری، و با تکیه بر داده های جمعی، دریافتند که بین افزایش  نرخ باروری و به کارگیری سیاست یارانه مراکز مراقبتی کودکان رابطه مثبتی برقرار است، اما افزایش باروری با سیاست جبران مالی مرخصی والدین رابطه  معناداری ندارد.

پیمایش های «خانواده و باروری» انجام شده در کشورهای اروپایی نیز بر تاثیر این سیاست ها  در رفتار باروری در سطح فردی تاکید کرده اند.  در این تحلیل ها به ویژه بر تاثیر سیاست کشور سوئد(حمایت فوق العاده از مادرانی که طی سی ماه پس از تولد هر فرزند، فرزند بعدی را به دنیا می آورند) بر تولد فرزندان دوم و سوم تاکید شده است. بعلاوه مشاهده شده است که زنانی که همسرشان به هنگام تولد فرزند اول،  از امکان مرخصی ویژه پدران برای کمک به آنها استفاده کرده اند، بیشتر محتمل بوده است که فرزند دوم را به دنیا آورند. به این ترتیب مشارکت فعال پدران در امر مراقبت نوزادان نیز ممکن است به افزایش باروری کمک کند.

در نروژ اثر ترغیبی ناچیزی برای سیاست یارانه های مراکز مراقبتی و افزایش مبالغ آن بر تولد فرزند سوم، بویژه در مراکزی که هزینه های آنها پایین تر است ملاحظه شد.

روانسون(Ronsen,2004) در تحلیل تطبیقی فنلاند و نروژ ملاحظه کرد که بسط مساعدت ها برای جبران مالی مرخصی های والدین  نیز نقش انگیزشی مثبتی بر باروری(احتمال تولد فرزند دوم و سوم) دارد.

سوئد

-تخفیف ساعات کاری به همراه دریافت مزایای شغلی برای پدران و مادران.

-تصویب قوانین گسترده در زمینه ایجاد مراکز حمایتی غیرانتفاعی برای مراقبت روزانه از کودکان.

-برخورداری از مزایای مرخصی ویژه، برای مادرانی که تا 30 ماه پس از تولد فرزند قبلی، فرزند دیگری به دنیا آورند.

سیاست جمعیتی لازم است اما کافی نیست

تجربه تاریخی سوئد در دهه 1990، که سیاست های جمعیتی معطوف به حمایت از خانواده در آن به خوبی طراحی و اجرا می شد، نشان داد که سیاست های یاد شده اگرچه لازم اما کافی نیستند. در اوایل دهه 1990، سوئد با بحران اقتصادی مهمی مواجه شد که به افزایش بی سابقه سطح بیکاری انجامید. این بحران به زندگی جوانان و افراد کم سوادتر خسارتهای بیشتری وارد کرد. همزمان در اجرای سیاست حمایت اقتصادی از خانواده ها نیز  اختلال ایجاد شد. در نتیجه این بحران، نرخ باروری از  2/ 1  فرزند در 1992 به 1/ 5  فرزند در 1997 کاهش یافت.  تحلیل های بعدی آشکار ساخت که بیشترین کاهش باروری در بین زنان جوان و کم سوادتر رخ داده است، همان گروههایی که در بازار کار نیز بیشترین آسیب را متحمل شده بودند. بنابراین ملاحظه می شود که تغییر شرایط اقتصادی، افزایش بیکاری  و مواردی از این دست نیز ممکن است  علی رغم وجود و اعمال سیاست های جمعیتی مناسب، بر باروری اثر بگذارند.

آمریکا

-کاهش شدید مالیات بر در آمد، برای خانواده های پرجمعیت.

-اعطای اعتبار مالیاتی اضافی و شهریه دانشگاه برای فرزندان.

-مهاجرت سالانه 900.000 نفر.

اسپانیا

-پرداخت 2500 یورو برای تولد هر فرزند.

جمهوری چک

-اختصاص مرخصی زایمان تا سه سال  تحت شرایط خاص(با دریافت حداقل حقوق پس از مدت در نظر گرفته شده در قانون).

ایسلند

-سه ماه مرخصی با حقوق برای پدر و مادران.

-استفاده از سیستم رفاه عمومی برای پدران و مادران بیکار.

-استفاده از خدمات پزشکی رایگان پیش از زایمان برای مادرارن.

اسلواکی

-اختصاص دو سال مرخصی زایمان.

-پرداخت ماهیانه 256 یورو در دو سال اول تولد فرزند.

 

منبع: نرم افزار آینده پژوهی جمعیت، شورای عالی انقلاب فرهنگی

وظیفه دولت اسلام در فراهم کردن تسهیلات ازدواج‏

بر عهده حکومت اسلام است که راه تزویج را به روی مردم باز کند؛ و مشکلات دختر و پسر و زن و مرد را در این امر از میان بردارد؛ تا با برنامه‏های صحیح، دختران و پسران در ابتدای بلوغ بتوانند ازدواج کنند و اولاد بیاورند، و در عین حال به تحصیل علوم لازمه نیز بپردازند، بطوری که ازدواج ابداً مانع پیشرفت و ترقّی نباشد، و داشتن اولاد یک أمر طبیعی و معمولی و قابل سازش با صنعت و فنّ و حرفه و علم به شمار آید.

صفحه1 از2

آدرس: اصفهان - شهرک امیریه - خیابان هفتم - فرعی سوم - پلاک 7

تلفن: 03137800803 - 09131649893 - 09131036850

ارسال پیامک: 10003020110110

ایمیل: info@falaghsoft.ir

helph1

logo-samandehi